Σάββατο, 4 Οκτωβρίου 2014

«Ο Πρίγκηπας με τα Κρίνα» στο Παρίσι, αναλλοίωτο σύμβολο της αρχέγονης Ελλάδας


Βαθιά στις ρίζες, στις αρχέγονες καταβολές της Ελλάδας, αποτολμά να φτάσει το Γαλλικό Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, με την έκθεση του «Η Αρχέγονη Ελλάδα- ανάμεσα στο όνειρο και στην αρχαιολογία». Πρωτότυπα αντικείμενα, ανέκδοτα ντοκουμέντα και σπάνιες φωτογραφίες «υπόσχονται» οι διοργανωτές της, σε όσους θα έχουν την τύχη να την επισκεφτούν. Η έκθεση εγκαινιάζεται αύριο Κυριακή και πρόκειται για ένα νοερό ταξίδι με πολλές «στάσεις», πριν φτάσει στο απώτερο μινωικό, κυκλαδικό και μυκηναικό παρελθόν της Ελλάδας. Κορυφαία στιγμή για τους Γάλλους είναι το πως η επιρροή του αρχέγονου αυτού Πολιτισμου ενέπνευσε σπουδαίες προσωπικότητες,που έζησαν στο Παρίσι την εποχή της Belle Époque και μέχρι τις απαρχές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Μεταξύ αυτών ο Πικάσο, ο Μαρσέλ Προυστ, και η Σάρα Μπερνάρ, που ντυνόταν με μινωικά ενδύματα, μεταξύ αυτών η «εσάρπα Κνωσός».

Κεντρικό «πρόσωπο» στην επίσημη ιστοσελίδα του Μουσείου και στην αφίσα της έκθεσης, που θα διαρκέσει μέχρι 19 Ιανουαρίου του 2015, είναι ο γοητευτικός «Πρίγκηπας με τα κρίνα», από τη γνωστή τοιχογραφία στο παλάτι της Κνωσού. Όχι τυχαία η επιλογή, γιατί όλη αυτή η σπουδαία προϊστορία της Ελλάδας, ονομάστηκε επιγραμματικά Κρητικός πολιτισμός, από τους Γάλλους της Μπελ Επόκ.

Στο ενημερωτικό σημείωμα του Μουσείου αναφέρεται ότι:

«Αυτά τα καταπληκτικά ευρήματα έγιναν γνωστά στη Γαλλία χάρις στην έκθεση πρωτότυπων αντικειμένων, αλλά και την εντυπωσιακή αναπαραγωγή εκμαγείων του Emile Gilliéron , και θα παρουσιαστούν με εξαιρετικό τρόπο στο Εθνικό Μουσείο του Saint-Germain-en-Laye.

Εκείνη την εποχή, οι πολιτισμοί του Αιγαίου , μέσω του Τύπου και των αρχαιολογικών χώρων των Μυκηνών και της Κνωσού έγιναν νέος ταξιδιωτικός προορισμός. Οι καλλιτέχνες που πήγαν εκεί, άντλησαν την έμπνευσή τους από μια νέα τέχνη, ζωντανή και πολύχρωμη. Θεατρική σύνολα και όπερα, κοστούμια, φορέματα και μανδύες, που αποθεώθηκαν από τον Marcel Proust, έχουν πολλά να σας «διηγηθούν» για τη μόδα «Αιγαίο», που κατέκτησε το Παρίσι.

Όλα αυτά συνέβησαν πριν από εκατό χρόνια … και θα διαπιστώσετε ότι οι αρχαιολόγοι έχουν τώρα μια διαφορετική «ματιά» για αυτούς τους Αιγαιακούς πολιτισμούς, αλλά και ότι, οι καλλιτέχνες συνεχίζουν να εμπνέονται ακόμη και σήμερα, από την υψηλή ραπτική έως τα κόμικς αλλά και μέσα από τις επικές ταινίες που βγαίνουν στους κινηματογράφους.»


Αφιέρωμα στην έκθεση έκανε και το γνωστό γαλλικό περιοδικό Paris Match. paris_match_-_la_grece_des_origines

Όλα στην έκθεση, όπως σκιαγραφείται από το ίδιο το μουσείο, θα πατούν στα θεμέλια των σύγχρονων επιστημονικών απόψεων ταυτόχρονα με τη νοσταλγική ματιά του παρελθόντος. Ιδιαίτερη θέση στην έκθεση θα έχει η αναφορά στο έργο των αρχαιολόγων Heinrich Schliemann και Arthur Evans. Για τον Έβανς και τις ανασκαφές του στην Κρήτη θα υπάρχει εκτενής αναφορά, και σε ενημερωτικό σημείωμα του Μουσείου αναφέρονται, μεταξύ άλλων, τα εξής:

Ο Arthur Evans και η επινόηση των Μινωϊτών

« Οι ανασκαφές του Evans αποτελούν γεγονός κορυφαίας σημασίας για την ιστορία της αρχαιολογίας, διότι μας αποκαλύπτουν έναν πολιτισμό ακόμη πλουσιότερο και πιο εξελιγμένο από εκείνον που μας είχαν γνωρίσει οι ανακαλύψεις του Schliemann » Salomon Reinach Η ανακάλυψη μυκηναϊκών αντικειμένων στην Κρήτη, αποτελεί για ορισμένους επιστήμονες την απόδειξη ότι εκεί βρίσκεται το λίκνο του Μυκηναϊκού πολιτισμού. Ήδη από το 1878, ο Κρητικός λόγιος Μίνως Καλοκαιρινός εφιστά την προσοχή των ερευνητών στην Κνωσό, την πιο φημισμένη ομηρική πόλη, όπου τελικά ο Arthur Evans, επιμελητής στο Μουσείο Ashmolean της Οξφόρδης και πρώην δημοσιογράφος, εξασφαλίζει την άδεια να κάνει ανασκαφές το 1900.

Επί 6 χρόνια, ο Evans με μια διεπιστημονική ομάδα και μέχρι τριακόσιους εργάτες, ανασκάπτει ένα πολυδαίδαλο ανακτορικό συγκρότημα. Ένας άγνωστος ως τότε πολιτισμός έρχεται στο φως στην Κνωσό και σε άλλες θέσεις του νησιού : ανάκτορα, οικίες, νεκροταφεία, ιερά, κίονες, αντικείμενα και τοιχογραφίες εκπληκτικής νεοτερικότητας, καθώς και επιγραφές σε τρεις διαφορετικές γραφές…

Ο Evans ανάγει αυτό τον « Κρητικό » πολιτισμό στον 20ο αιώνα π.Χ., καθιστώντας τον έτσι τον αρχαιότερο γνωστό πολιτισμό της Ευρώπης, και τον βαφτίζει « Μινωϊκό », από τον μυθικό βασιλιά της Κρήτης, το Μίνωα. Με βάση τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα, τα αντικείμενα και τις τοιχογραφίες, ανασυνθέτει, και κάπου κάπου εφευρίσκει, μια κοινωνία ισχυρή στη θάλασσα, φιλήσυχη στην ξηρά όπου δεσπόζει ένας βασιλιάς-ιερέας και λατρεύεται μια θεά-μητέρα. Σίγουρος για τις ερμηνείες του, προχωρεί σε ευρείας κλίμακας αναστηλώσεις των τοιχογραφιών και των ερειπίων της Κνωσού. Αυτό είναι και το πιο αμφισβητήσιμο τμήμα του έργου του: οι αρχιτεκτονικές επεμβάσεις με μπετόν αρμέ είναι πολύ δύσκολα αναστρέψιμες.

Τεκμήρια ενός νέου πολιτισμού

Ενώ οι Μυκηναίοι είναι γνωστοί από τα μέσα της δεκαετίας του 1870, κάποια ασυνήθιστα αντικείμενα κάνουν την εμφάνιση τους στα αρχαιοπωλεία καθώς και σε μερικά μουσεία. Είναι βέβαιο ή πιθανό ότι έχουν βρεθεί στην Κρήτη, αλλά η ακριβής τους προέλευση είναι σπάνια γνωστή. Τέτοια περίπτωση αποτελεί η θαυμάσια πρόχους της Μασσαλίας με τον εντυπωσιακό θαλασσινό διάκοσμο. Το σχήμα της θυμίζει ορισμένα μεταλλικά μυκηναϊκά αγγεία, αλλά τα διακοσμητικά μοτίβα είναι πρωτόγνωρα. Την ίδια εποχή κυκλοφορούν χάλκινα ειδώλια, που θεωρούνται χονδροειδή καιπρωτόγονα και για το λόγο αυτό δενπροκαλούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Δεν έχει γίνει ακόμη αντιληπτό ότι πρόκειται για τα πρώτα μινωικά αντικείμενα που έρχονται στο φως.

Η περισυλλογή των κρητικών σφραγίδων

Ο Evans φθάνει στην Κρήτη το 1894. Οι « εικονογραφικοί χαρακτήρες » στις κρητικές σφραγίδες τού έχουν κινήσει την περιέργεια : είναι πεπεισμένος ότι οι Μυκηναίοι που ζούσαν στην Κρήτη είχαν κάποιο σύστημα γραφής. Από χωριό σε χωριό, συλλέγει πέτρες στις οποίες αποδίδονται μαγικές ιδιότητες και που οι Κρητικές τις φορούν στο λαιμό τους σαν « φυλαχτά για γάλα » (γαλόπετρες). Ανακαλύπτει, όντως, σύντομες επιγραφές σε μιαν ιερογλυφική γραφή (που δεν έχει ακόμη αποκρυπτογραφηθεί), αλλά, κυρίως, μορφές ζώων, πλοίων, κτηρίων, θεοτήτων και μινώταυρων, που αντικατοπτρίζουν τα ενδιαφέροντα εκείνων που ο ίδιος θα βαφτίσει Μινωϊτες. Η συλλογή του Cabinet des Médailles περιλαμβάνει σφραγίδες που περισυνέλλεξε ο Evans και άλλες που φυλάσσονταν στο Μουσείο του Λούβρου. Δίνει πολύ καλή εικόνα γι’ αυτά τα μικροσκοπικά έργα τέχνης.

Η βιοτεχνία του ανακτόρου

Στην Κνωσό, ο Evans αποκαλύπτει ένα ανάκτορο πολυδαίδαλο, πολυώροφο, διάσπαρτο με κίονες που φαρδαίνουν προς τα πάνω. Είναι οργανωμένο γύρω από μία κεντρική αυλή, την οποία περιβάλλουν επίσημες αίθουσες και ιερά, ενώ οι αποθηκευτικοί, οικιακοί και εργαστηριακοί χώροι βρίσκονται στην περιφέρεια. Η ανασκαφή έφερε στο φως πολυάριθμα λίθινα αγγεία και άλλα αντικείμενα με επιμελή στίλβωση και λεπτεπίλεπτο γλυπτό διάκοσμο. Ο Emile Gilliéron, που ήταν ο επίσημος συντηρητής του Evans στην Κνωσό, έσπευσε να πραγματοποιήσει εκμαγεία αυτών των έργων ώστε η βιοτεχνική παραγωγή των Μινωϊτών να εκτεθεί σε διάφορα μουσεία ανά τον κόσμο.

Το Ιερό θησαυροφυλάκιο

Τα πρωτότυπα των αντικειμένων που παρουσιάζονται εδώ ανακαλύφθηκαν στην Κνωσό μέσα σε δυο μεγάλα λίθινα κιβώτια, όπου είχαν ως φαίνεται φυλαχθεί μετά την καταστροφή κάποιου ιερού, εξ ου και η ονομασία που διάλεξε ο Evans για το χώρο, « Ιερό θησαυροφυλάκιο» (Temple repositories ). Στο σύνολο συμπεριλαμβάνονται πολλά αντικείμενα από φαγεντιανή, που ήταν υλικό σπανιότατο εκείνη την εποχή στον Αιγαιακό κόσμο. Αφού αποκαταστάθηκαν και εκτέθηκαν στο Μουσείο Ηρακλείου, ο Emile Gilliéron πρότεινε τα αντίγραφα τους σε διάφορα μουσεία ώστε να αποκτήσουν πανομοιότυπες εκθέσεις, όπου οι θεές με τα φίδια, που τόσο γοήτευαν το κοινό, θα είχαν τιμητική θέση.

Οι Μινωικές τοιχογραφίες: πολύχρωμη αρχαιολογία

Στο ανάκτορο της Κνωσού εντοπίστηκαν πολυάριθμες τοιχογραφίες, προφανώς ομαδικές δημιουργίες πεπειραμένων ζωγράφων. Βρίσκονται στα επίσημα διαμερίσματα, όπως τα δωμάτια «του βασιλιά » ή « της βασίλισσας », καθώς και στις πύλες του ανακτόρου. Τα θέματα τους ποικίλουν: φαίνεται ότι οι ένοικοι απολάμβαναν τις ωραίες αναπαραστάσεις φυτών και ζώων, αλλά και θρησκευτικών τελετών. Η αποκατάσταση των τοιχογραφιών από τον Emile Gilliéron και τον γιο του είναι συχνά καταχρηστική, ωστόσο τα έργα αυτά αποτέλεσαν τη βάση στην οποία στηρίχθηκε ο Evans για να φανταστεί τον κόσμο των Μινωιτών. Έναν ειρηνικό κόσμο, όπου μπλε πίθηκοι μάζευαν κρόκους…

Οι έρευνες στην υπόλοιπη Κρήτη

Ενώ ο Evans σκάβει στην Κνωσό, ανασκαφές διενεργούνται και στην υπόλοιπη Κρήτη : οι Ιταλοί σκάβουν τις θέσεις Φαιστό και Αγία Τριάδα στην πεδιάδα της Μεσσαράς, από το 1900, οι Αμερικανοί τις θέσεις Γουρνιά, Μόχλο και Ψείρα στην Ανατολική Κρήτη, οι Άγγλοι σκάβουν στο Ψυχρό, οι Έλληνες στην Τύλισσο και στα Μάλια.

Πολλά εντυπωσιακά αντικείμενα έρχονται στο φως, η συλλογή του Alexis Schébounine όμως φέρνει στο προσκήνιο απλά ευρήματα από τις ανασκαφές της Αγίας Τριάδας. Από την άλλη, τα αντικείμενα που περισυνέλλεξε από επιφανειακές έρευνες ο Adolphe Reinach, θυμίζουν τις απόπειρες που έκανε η Γαλλική Σχολή Αθηνών, της οποίας ήταν μέλος, να εδραιωθεί στην Κρήτη. Οι Γάλλοι θα πρέπει να περιμένουν μέχρι το 1920, οπότε θα αναλάβουν να συνεχίσουν την ανασκαφή του ανακτόρου στα Μάλια.



Αναφορά γίνεται και στις πρώιμες αρχαιολογικές ανασκαφές από Γάλλους αρχαιολόγους και ερευνητές, αλλά και σε προηγούμενες εκθέσεις με θέμα το Αιγαίο στην αρχαιότητα:

«Περισσότερα από τριάντα χρόνια μετά την έκθεση «Η θάλασσα του Αιγαίου- η νησιωτική Ελλάδα» στο Μουσείο του Λούβρου και 15 χρόνια μετά την έκθεση «Η Ευρώπη στα χρόνια του Οδυσσέα», που πραγματοποιήθηκε στο Grand Palais, οι χιλιόχρονοι πολιτισμοί που κατοίκησαν την Ελλάδα είναι και πάλι στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος.

Στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα, οι αρχαιολόγοι και το γαλλικό κοινό είχαν ανακαλύψει αυτούς τους πολιτισμούς, μέσα σε εκκωφαντικές «τυμπανοκρουσίες» από εικόνες , μοτίβα, χρυσό και χρώματα.

Σήμερα, η Αρχαιολογική επιστήμη, όπως και η σύγχρονη τέχνη, βρίσκονται σε βαθιά αναστάτωση.

Η έκθεση » Η Αρχέγονη Ελλάδα , ανάμεσα στο όνειρο και την αρχαιολογία», θα σας κάνει να ξαναζήσετε την ανακάλυψη του πιο αρχαίου παρελθόντος της Ελλάδας μέσα από τις συλλογές πολλών γαλλικών μουσείων , από ανέκδοτα αρχειακά ντοκουμέντα και φωτογραφίες της εποχής.

Μέσα από αυτό το ταξίδι στο χρόνο, θα συναντήσετε σπουδαίες προσωπικότητες: γεωλόγους, αρχαιολόγους και ερασιτέχνες, επιστήμονες σαν αυτούς που περιέγραφε ο Ιούλιος Βέρν.

Μετά από τους πρωτοπόρους που ταξίδεψαν στις Κυκλάδες και είχαν τη δυνατότητα, για παράδειγμα, να ανακαλύψουν τα πρώτα στοιχεία για το νησί της Σαντορίνης, θα δούμε πώς δύο άνδρες προικισμένοι και μεγάλοι ονειροπόλοι, ο Heinrich Schliemann και ο Arthur Evans, έγραψαν μια άλλη ιστορία της Ελλάδας πολύ πριν από την κλασική περίοδο, αναζητώντας τα μνημεία της Τροίας στη Μικρά Ασία, τις Μυκήνες της Ελλάδας και την Κνωσό στην Κρήτη.

Επίτροπος Έκθεσης: Anaïs Boucher, επιμελητής, έχει την ευθύνη των συλλογών Συγκριτικής Αρχαιολογίας, Εθνικό Μουσείο Αρχαιολογίας.

Συνεργαζόμενοι Επίτροποι: Pascal Darcque, διευθυντής έρευνας στο CNRS, Χαρά Προκοπίου, λέκτορας στο Paris I και Ζωή Τσιρτσώνη, ερευνήτρια στο CNRS.»

Η έκθεση διεξάγεται σε συνεργασία με το Μουσείο του Λούβρου, την Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή της Αθήνας, το Σπίτι της Αρχαιολογίας και Εθνολογίας René Ginouvès et France culture, MAIF – Partenaire Education de la RMN-GP. Το Μουσείο στεγάζεται στο παλάτι του Αγίου Γερμανού, 20 λεπτά έξω από το Παρίσι.

Παράλληλες εκδηλώσεις, σεμινάρια και εργαστήρια θα λειτουργούν σε όλη τη διάρκεια της. Μεταξύ αυτών η εξερεύνηση με θέμα: «Η μυστική μυκηναϊκή γραφή» (για παιδιά από 8 ετών και τις οικογένειές τους ) και ένα σεμινάριο με θέμα « Ανακαλύψτε τα αρχαία κοσμήματα από πολύτιμα μέταλλα» από τον Romain Prévalet, που ειδικεύεται σε κοσμήματα και πολύτιμα μέταλλα στον αρχαιολογικό χώρο του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου».

candianews.gr