Ο τόπος που δεν πείνασε ποτέ


Το πέρασμα των χρόνων αλλάζει την κοινωνία... τους ανθρώπους... τις ασχολίες τους! Βέβαια, από το παρελθόν διατηρούνται πολλά ήθη και έθιμα που δίνουν την ευκαιρία σε όλους εμάς να γίνουμε περιπατητές σ' ένα μονοπάτι που αποκαλύπτει εικόνες παλιές και ξεχασμένες. 

Η "Νέα Κρήτη", αναζητώντας την αίγλη μιας άλλης εποχής, ακολούθησε μια διαδρομή με κατεύθυνση τις Πινές. Έναν τόπο με ιδιαίτερη ομορφιά, που πριν καλά-καλά φτάσεις σε μαγεύει με την πανοραμική θέα που έχει προς τον κόλπο του Μεραμπέλου. 

Οι Επάνω και οι Κάτω Πινές είναι δύο όμορφοι οικισμοί, που βρίσκονται βορειοδυτικά της Ελούντας και βορειοανατολικά της Φουρνής. Ο τόπος αυτός διατηρεί τον παραδοσιακό αρχιτεκτονικό του χαρακτήρα. Είναι ένας τόπος ξεχωριστός, ευλογημένος! Είναι κοντά στη θάλασσα, έχει ελιές, πλούσια και γόνιμη γη, χρώματα και αρώματα της φύσης. Αυτός ο τόπος δεν πείνασε ποτέ, ούτε στην κατοχή, όπως μας δήλωσε ο 87χρονος Μανόλης Αρναουτάκης, κάτοικος των Πινών. 

Τον Μανόλη Αρναουτάκη συναντήσαμε για να μας οδηγήσει στα Μυλοτόπια του τόπου του και να μοιραστεί μαζί μας τις στιγμές που έζησε ως μυλωνάς και κατασκευαστής εξαρτημάτων των παλιών παραδοσιακών ανεμόμυλων. 

Τα Μυλοτόπια, οι τόποι δηλαδή που χτίζονταν οι παραδοσιακοί ανεμόμυλοι, δεν ήταν τυχαία. Χτίζονταν όπου υπήρχε κατάλληλος άνεμος, τόσο σε συχνότητα όσο και σε ένταση. Οι θέσεις τους ήταν σχεδόν πάντα σε ύψωμα ή οροπέδιο, και μάλιστα οι ανεμόμυλοι δε χτίζονταν ο ένας ακριβώς δίπλα στον άλλο, για να μην κόβουν και έτσι να μοιράζονται την ισχύ του αέρα.
Οι ανεμόμυλοι διακρίνονταν σε μονόκαιρους και σε στρογγυλούς. Οι μονόκαιροι ήταν προσανατολισμένοι προς το Βορρά και βορειοδυτικά, άλεθαν δηλαδή με έναν καιρό! Με το Βορρά. Οι στρογγυλοί μύλοι μπορούσαν να περιστραφούν και να προσανατολιστούν στην κατεύθυνση απ' όπου έπνεε ο άνεμος. Άλεθαν δηλαδή με όλους τους καιρούς.

Για την κατασκευή τους απαιτούνταν μελέτη με ακρίβεια τόσο από τους χτίστες όσο και από τους μυλομαραγκούς, ξυλουργούς, σιδεράδες. Απαιτούνταν άψογη συνεργασία μεταξύ τους για να μπορέσει ο αέρας να κινήσει τις μυλόπετρες, που θα μετατρέψουν στη συνέχεια τα δημητριακά σε αλεύρι, το κύριο συστατικό του ψωμιού. 

Παλιότερα, μια από τις βασικές καλλιέργειες των ανθρώπων ήταν το κριθάρι. Στην αρχή του καλοκαιριού κάθε αλώνι ζωντάνευε. Από το Μάιο, που ήταν έτοιμα τα σπαρτά για θέρισμα, κάθε γεωργός θέριζε κι έπειτα πήγαινε το κριθάρι στο αλώνι για να αλωνίσει και να πάρει τον καρπό.
Το κριθάρι απλωνόταν στο αλώνι, τα βόδια με ένα βολόσυρο πατούσαν τα σπαρτά γυρίζοντας κυκλικά γύρω-γύρω το αλώνι και κάπως έτσι διαχώριζαν τον καρπό από τη ράπη (το κοτσάνι του σταχιού). Έπειτα ξεκινούσε το λίχνισμα. Οι γεωργοί στέκονταν κόντρα στον καιρό και ξεχώριζαν με τη βοήθεια του αέρα τα άχυρα από τον καρπό. Ο γεωργός στη συνέχεια έπαιρνε το καθαρό κριθάρι, το έπλενε, το στέγνωνε και το πήγαινε στο μύλο. 

Ο κ. Μανόλης Αρναουτάκης περιέγραψε όλη τη διαδικασία. Έφερε στο μυαλό του εποχές που οι μύλοι δε σταματούσαν καθόλου. Όπως μας είπε, «όταν φυσούσε, κανένας μυλωνάς δεν ήθελε να χάσει τον αέρα. Δούλευε και άλεθε και τη νύχτα. Μπορεί να μας έλεγαν ότι κάναμε τεμπελίστικη δουλειά και ότι ο μύλος άλεθε κι εμείς καθόμασταν, αλλά δεν ήταν έτσι. Όποτε είχε Βορρά αλέθαμε, χειμώνα-καλοκαίρι. Αλέθαμε περισσότερο το καλοκαίρι από τον Ιούνιο μέχρι το Σεπτέμβρη, αλλά κάναμε και όλες τις άλλες γεωργικές μας ασχολίες. Μαζεύαμε τα' ελιές, τ' αμύγδαλα, τα χαρούπια, είχαμε τα κηπευτικά μας». 

Η εργασία του μυλωνά ήταν μοναχική αλλά και προσοδοφόρα. Συνήθως οι μυλωνάδες δεν πληρώνονταν με χρήματα, αλλά με αλεύρι. Κάνανε λογαριασμό, σύμφωνα με τον κανονισμό 10%. Άλεθαν, στη συνέχεια ζύγιζαν το αλεύρι και κρατούσαν οι μυλωνάδες το 10%. Αυτή τη διαδικασία οι ίδιοι την ονόμαζαν ξάγιασμα. 

Βέβαια, σε κάθε σπιτικό υπήρχε και ένας χειρόμυλος που εξυπηρετούσε τις νοικοκυρές όταν ήθελαν να αλέσουν μικρές ποσότητες σε σιτάρι, κριθάρι, ρύζι, χονδρό αλάτι, ρεβίθια και φάβα, όμως με τους ανεμόμυλους είχε αυξηθεί σημαντικά η παραγωγή των γεωργών, δίνοντάς τους και την ευκαιρία να αλέθουν μεγάλες ποσότητες και στη συνέχεια να τις αποθηκεύουν, εξασφαλίζοντας έτσι τα προϊόντα που χρειάζονταν για όλη τη χειμερινή περίοδο. 

Οι ανεμόμυλοι, ως δημιουργήματα μηχανισμού της προβιομηχανικής περιόδου, διευκόλυναν τη ζωή των ανθρώπων. Η ύπαρξή τους σήμερα απλά υπενθυμίζει το παρελθόν. Η εξέλιξη των μέσων και η τεχνολογία καταδίκασαν τους παραδοσιακούς ανεμόμυλους στην παρακμή και την αφάνεια. Τα παλιά μυλοτόπια σήμερα μοιάζουν με πέτρινα φαντάσματα. 

Ο παλιός μυλωνάς που συναντήσαμε, ο κ. Μανόλης Αρναουτάκης, ακόμα και σήμερα επιμένει στον τρόπο ζωής της εποχής του. 

Συντήρησε τον παραδοσιακό ανεμόμυλο που είχε κληρονομιά από τον πατέρα του και εξακολουθεί να βρίσκεται στο χώρο εργασίας του. Έτσι, έστω και μονάχος, εξακολουθεί να τα βάζει με «τσ' αέρηδες», επιδεικνύοντας σ' όλους εμάς μια κοινωνία που εξακολουθεί, έστω και μοναχικά, να επιβιώνει και να θριαμβεύει! 

Βούλα Νεονάκη - Νέα Κρήτη